خوانش نسبت ديناميسم فلسفی و سیاسی در آرای «داريوش شايگان»
الموضوعات : پژوهش سیاست نظری
بهرام اخوان کاظمی
1
,
فرزانه السادات کمیلی
2
1 - استاد تمام، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، ایران
2 - دانشجوی دکتری اندیشه سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، ایران
الکلمات المفتاحية: داریوش شایگان, دینامیسم فلسفی و سیاسی, انسان بینابین, انسان ایدئولوگ و سوژه بازیگوش.,
ملخص المقالة :
همخوانی یا عدم همخوانی نگرههای فلسفی و سیاسی در منظومۀ معرفتی متفکران، موضوع عمیقی است که نویسندگان را نسبت به تحلیل این مهم در آرای «داریوش شایگان» راغب ساخت. حیات اندیشهای شایگان در سه دوره صورتبندی و مابهازاهای فلسفی و سیاسی هر یک، واکاوی شده است. در این دینامیسم سهمرحلهای، شایگان نخست با نوشتن کتابهای «آسیا در برابر غرب»، «بتهای ذهنی و خاطره ازلی» و «کوربن، آفاق تفکر معنوی» و معرفی انسان بینابین، دغدغه خویش درباره مواجهۀ غرب و شرق را با تأکید بر هبوط معنویت مطرح نموده، باور دارد که تشیع، بنیادیترین عامل هویتبخش است. از اینرو روحانیت، مناسبترین افراد برای هدایت زندگی سیاسی هستند. شایگان دوم در کتابهای «انقلاب مذهبی چیست؟»، «نگاه شکسته» و «زیر آسمانهای جهان»، نگرانی بابت امتزاج ایدئولوژی و مذهب را در قالب انسان ایدئولوگ، بیان نموده، راه فرار از اسکیزوفرنی فرهنگی را «انسان تفکیکگر» معرفی میکند. در این دوره، رویههای ضد مارکسیستی و ضد انقلابی شایگان، خود را آشکار میسازد. شایگان سوم در «افسونزدگی جدید»، «آمیزش افقها» و «پنج اقلیم حضور» با به رسمیت شناختن اقتضائات عصر جهانی شدن، سوژۀ بازیگوش را به عنوان سوژهای که امکان درگذشتن از مرزها را دارد و دموکراسی را به سبب تأمین امکان گفتوگو و مدارا، بهترین نسخه موجود در عرصه سیاسی معرفی مینماید.
برخورداری، عارف (1390) «ماهیت فلسفه سیاسی در ایران دوره اسلامی»، سیاست، دوره چهل¬ویکم، شماره 4، زمستان، صص 1-19.
doi: 10.22059/jpq.2016.59021.
بروجردی، مهرزاد (1378) روشن¬فکران ایرانی و غرب، ترجمه جمشید شیرازی، تهران، فرزان.
پورحسن، قاسم (1398الف) میتوان شایگان را متفکر فرهنگها نامید؛ سه دوره فکری داریوش شایگان، 28 آبان 1400، قابل دسترسی در: https://www.mehrnews.com/news/4635483.
------------ (1398ب) هماندیشی بازخوانی روایت داریوش شایگان از شاعرانگی ایرانیان، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 2 آذر 1400، قابل دسترسی در: https://www.ihcs.ac.ir/fa/news/18238.
. تباشیر، محمد و ابوالفضل شکوری (1397) «خوانش آثار داریوش شایگان بر مبنای مفهوم سوژه بازیگوش»، پژوهش سیاست نظری، پاییز و زمستان، دوره سیزدهم، شماره 24، صص 31-57.
doi: 10.22070/iipr.2018.3075.1278.
حسام قاضی، روژان و محمد نژادایران (1401) «ریشهیابی تحول نگرش داریوش شایگان به مدرنیته»، فصلنامه سیاست، دوره پنجاه-ودوم، شماره 3، صص 665-690.
خرمشاهی، بهاءالدین (1397) گنج شایگان، بخارا، شماره 124، خرداد - تیر، صص 256-260.
دباغ، سروش (1390) ترنم موزون حزن؛ تأملاتی در روشن¬فکری معاصر، تهران، کویر.
روحالامین، سید احسان و مرتضی افشاری (1400) «مقایسه آرای جلال آلاحمد و داریوش شایگان پیرامون هنر معاصر ایران با تأکید بر مسئله هویت»، فصلنامه نگره، شماره 58، صص 71- 87.
doi: 10.22051/pgr.2021.33234.1090.
ساداتینژاد، سید مهدی و ناهید قمریان (1396) «واکاوی مفهوم سنت از دید متفکران ایرانی: بررسی اندیشههای داریوش شایگان و سید حسین نصر»، فصلنامه سیاست، دوره چهل¬وهفتم، شماره 2، صص 393-410.
doi: 10.22059/jpq.2017.63229.
شایگان، داریوش (1389الف) آمیزش افقها، چاپ اول، تهران، فرزان.
------------ (۱۳۸۹ب) «چه بخواهم، چه نخواهم شرقیام»، گفتوگو با داریوش شایگان، ماهنامه مهرنامه، شماره ۲ (اردیبهشت)، قابل دسترسی در: https://www.hamooniran.ir/item/4036.
----------- (1395) «هويت چهلتكه ايراني»، گفتوگو با داريوش شايگان، روزنامه اعتماد، شماره 3704.
----------- (1397الف) افسونزدگی جدید؛ هویت چهلتکه و تفکر سیار، چاپ دهم، تهران، فرزان.
----------- (1397ب) بتهای ذهنی و خاطره ازلی، چاپ دوم، تهران، فرزان.
------------- (1398) آسیا در برابر غرب، چاپ چهارم، تهران، فرزان.
فراستخواه، مقصود (1398) «پنج نسخه داریوش شایگان در پنج دهه»، حکمت معاصر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، سال دهم، شماره اول، صص 173-192.
doi: 10.30465/cw.2019.4265.
فرخی، سوفیا و جاسب نیکفر (1396) «پروبلماتیک هویت ایرانی در اندیشه داریوش شایگان»، جامعهپژوهی فرهنگی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، بهمن، دوره هشتم، شماره 4، صص 85- 111.
doi: 10.30465/gsc.2017.2764.
قزلسفلی، محمدتقی و سکینه معاش ثانی (1389) «ایران فرهنگی در اندیشههای داریوش شایگان»، علوم سیاسی، آذر، دوره پنجم، شماره 4، صص ۷-۳۴. (قابل دسترسی در: https://ensani.ir/fa/article/260759.
قوچانی، محمد (1397) یکی از معدود روشنفکران لیبرال، بخارا، شماره 124، خرداد - تیر، صص 201-202.
Ehsan Ayoobi and Fereshteh Sadat Etefagh Far and Amir Dabiri Mehr and Mohsen Askari Jahaghi (2021) "The Place of Tradition and Modernity in the Works and Thought of Dariush Shayegan before the Islamic Revolution of Iran", International Journal of Political Science, Vol 11, No 1, 109-120.