Mendeley TY _ JOUR ID - 1402032042699 TI - برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدّد (قرن نوزدهم میلادی) (مطالعه موردی: اندیشه سیاسی میرزا ملکم‌خان ناظم‌الدوله) JO - پژوهش سیاست نظری JA - ES LA - fa SN - 2008-5796 AU - روزخوش مهدی AU - خالقی دامغانی احمد AD - AD - دانشگاه تهران Y1 - 2024 PY - 2024 VL - 34 IS - 18 SP - 155 EP - 184 KW - ترقی KW - وطن KW - دولت KW - ملت KW - تنظیمات DO - N2 -

این مقاله با هدف بررسی چگونگی تکوین مفهوم جدید وطن در اندیشۀ سیاسی یکی از مهم­ترین روشن­فکران ایرانی قرن نوزدهم میلادی، میرزا ملکم­خان ناظم‌الدوله به رشته تحریر درآمده است. داده­ها با روش اسنادی - کتابخانه­ای گردآوری شده و با روش تحلیل مضمون که از روش­های کیفی شناخته­شده برای تجزیه و تحلیل متون در بسیاری از پژوهش­های علوم انسانی از جمله مطالعات تاریخ اندیشه است، واکاوی شده‌ است. اما با توجه به موضوع پژوهش، دستگاه تحلیلی کوئینتن اسکینر برای بررسی اندیشه­های سیاسی که آرای اندیشمندان را در نسبت با «مسئله» دوران تاریخی واکاوی می­کند، به عنوان چارچوب مفهومی انجام پژوهش انتخاب شد. این تحقیق نشان داد که مفهوم جدید وطن در ایران قرن نوزدهم در پاسخ به مسئله «ترقی» ظاهر شده است. اندیشمندان ایرانی قرن نوزدهم، تأسیس دولت- ملت مدرن را راهی برای خروج ایران از توسعه­نیافتگی می­دیدند و چون مفاهیم دولت، ملت و وطن (کشور) در اندیشه سیاسی جدید، مفاهیم به هم پیوسته هستند، یکی از مهم­ترین لوازم تأسیس دولت ملی، آن بود که تلقی از وطن به عنوان ملک مشاع ملت، جایگزین روایت سنتی از آن شود که وطن را دارایی شاه می­دانست. این امر در ایران به دلیل فقدان سنت­های حقوقی پشتیبان، اهمیت دوچندان داشت. تحدید سلطنت مستقل برای تحکیم مفهوم جدید وطن، نیازمند وضع قانون بود که میرزا ملکم‌خان با طرح قانون تنظیماتی برای تأسیس دیوان­سالاری مدرن، شالودۀ نظری آن در ایران را پی ریخت. تلاش او برای استقرار «دولت مطلقه منظم»، مبین نخستین خوانش «حقوقی» از مفهوم جدید وطن در ایران مدرن است. مفهوم «تنظیمات» در اندیشه سیاسی ملکم­خان، بیش از هر مفهوم دیگری، نمودار تلاش برای بنیادگذاری این سامانه است. تأکید بر تنظیمات دستگاه دیوانی به­مثابه شرط لازم برای ترقی وطن از پیشی­ گرفتن دولت­سازی بر ملت‌سازی در تکوین مفهوم نوآیین وطن توسط وی حکایت دارد.

 

UR - rimag.ir/ar/Article/42699 L1 - rimag.ir/ar/Article/Download/42699 ER -