مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری دوفصلنامه پژوهشنامه حقوق خصوصی احرار 2821-2703 7 13 2026 4 15 موارد عذر موجه در عدم اجرای تعهدات در قراردادهای هوشمند از منظر حقوق ایران و فقه اسلامی 210 229 10.66224/ahrar.53666.7.13. fa مریم حاجی حسنی کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه گیلان، رشت، ایران. اکبر ایمان پور استادیار حقوق خصوصی،گروه حقوق خصوصی،دانشکده علوم انسانی،دانشگاه گیلان،رشت، ایران 2026 2 3 <p>Smart contracts, as a new generation of contracts implemented on the platform of distributed ledger technology_particularly blockchain_have been introduced as a tool for guaranteeing the performance of obligations due to their self-executing feature. This study, adopting a descriptive_analytical method, examines the central question of which instances of justifiable non-performance of obligations can be identified in smart contracts. The findings indicate that, despite the automated execution of smart contracts, they remain exposed to technical, legal, and economic obstacles, therefore, the possibility of non-performance cannot be ruled out, indicating that self-execution does not constitute an absolute guarantee of performance. The study concludes that the general doctrines of "impossibility" and "Impracticability" in Iranian law, grounded in Islamic jurisprudence, possess sufficient capacity to justify non-performance in smart contracts. However, the lack of specific regulations governing such contracts highlights the need for legislators to develop specialized rules in this field .Nevertheless, the absence of specific regulations governing such contracts highlights the need for legislative attention toward the formulation of specialized legal rules in this field.</p> <p>قراردادهای هوشمند، به&zwnj; عنوان نسل نوینی از قراردادها که بر بستر فناوری دفترکل توزیع&zwnj;شده_به&zwnj;ویژه بلاک&zwnj;چین_ پیاده&zwnj;سازی می&zwnj;شوند، به&zwnj;دلیل برخورداری از ویژگی خوداجرایی، به&zwnj;عنوان ابزاری برای تضمین اجرای تعهدات معرفی شده&zwnj;اند. نوشتار حاضر با روش توصیفی_تحلیلی به بررسی این پرسش اصلی می پردازد که چه مصادیقی از نقض موجه تعهد در قراردادهای هوشمند قابل شناسایی است؟ یافته&zwnj;های پژوهش نشان داد که قراردادهای هوشمند، علی&zwnj;رغم خودکار بودن در اجرا، همچنان در معرض موانع فنی، حقوقی و اقتصادی قرار دارند و در نتیجه، امکان نقض تعهد در آن&zwnj;ها منتفی نیست؛ امری که حاکی از آن است که خوداجرایی، تضمین مطلق اجرای تعهدات به شمار نمی&zwnj;آید. نتیجه پژوهش آن بود که قواعد عمومی «تعذّر» و «تعسّر» در حقوق ایران، با ابتنا بر مبانی فقه اسلامی، ظرفیت لازم برای توجیه عدم اجرای تعهد در قراردادهای هوشمند را دارا هستند. با این حال، فقدان مقررات خاص ناظر بر این نوع قراردادها، ضرورت توجه قانون&zwnj;گذار به تدوین قواعد اختصاصی در این حوزه را آشکار می&zwnj;سازد.</p>

http://ahrarlawjournal.ir/ar/Article/Download/53666