ریختشناسی داستان مهر و ماه
الموضوعات : پژوهشهای ادبیات کلاسیک ایران
1 -
الکلمات المفتاحية: مهر و ماه ریختشناسی ساختار زنجیرهای داستان پریان,
ملخص المقالة :
مقاله حاضر به مطالعه و تحلیل داستان مهر و ماه میپردازد. علاوه بر طرح مباحثی دربارة این داستان، پیشینه و روایتهای دیگری از آن، به پژوهش ریختشناسانه ساختار داستان و عناصر آن توجه شده و مباحثی مانند زبان، شخصیت، راوی و زاویة دید، ساختار زنجیرهای داستان، بنمایهها، زمان و مکان در آن بررسی شده است. سراسر کتاب را یک داستان بلند در برگرفته و شخصیتهای متعددی در پیشبرد رویدادها درگیرند. نثر این اثر گاهی ساده و گاهی فنی و مسجع میشود. در این داستان از 45 شخصيت استفاده شده که غالباً با نام خاص از آنها یاد میشود. بيشترين شخصيتها را جادوان و پریان(5/24 درصد) و زنان و دختران (2/22درصد) تشكيل دادهاند. راوی داستان نامعلوم و مبهم است. زاویة دید داستان، سوم شخص یا دانای کل است. کارکردهای سی و یک گانة مورد نظر پراپ را در این داستان میتوان دید و آن را ميتوان در شش مرحلة وضعیت آغازین، پیچیدگی مسئله، انتقال، ستیز، بازگشت و به رسمیت شناخته شدن دستهبندی كرد. الگوی روایی داستان بدین قرار است: α γ φ δ β ↑ ε λ F A C λ E G G K D H F C B E B O λ H K M Ex φ Pr U K E Pr O T L K W QN I Rs ↓ شخصیتهای داستان را نیز میتوان از منظر پراپ در هفت حوزة کنش متمایز کرد. حوادث خارقالعاده از عناصر اصلی این داستان است که به همراه جادوان و پریان روایت را پیش میبرد، زمان، طبق روال داستانهای سنتی نامعلوم و کلی است. مکانهاي شکلگیری داستان برخی واقعی و برخی خیالیاند و از چین، هند، مکه، شام و مصر تا مغرب را در بر میگیرند.