تأثیر سبکهای والدگری و قلدری بر اعتیاد به اینترنت در نوجوانان: مدلسازی ساختاری و نقش واسطهای قلدری
الموضوعات : روانشناسیکلثوم سیاوش نسب 1 , محمدرضا فیروزی 2 , قادر زاده باقری 3
1 - گروه روانشناسی و علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
2 - گروه روانشناسی و علوم تربیتی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه یاسوج، یاسوج، ایران
3 - دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی یاسوج، یاسوج، ایران ایران.
الکلمات المفتاحية: اعتیاد به اینترنت, سبکهای والدگری, قلدری,
ملخص المقالة :
اینترنت بهعنوان یک ابزار ارتباطی در دنیای امروز، تاثیرات فراوانی در زندگی فردی و اجتماعی دارد. اما استفاده گسترده از این آن میتواند تاثیرات منفی بر روابط اجتماعی داشته باشد و منجر به آسیبهای روانشناختی و اجتماعی در کاربران شود. هدف این مطالعه بررسی تأثیر سبکهای والدگری و قلدری بر اعتیاد به اینترنت در نوجوانان، با تأکید بر نقش واسطهای قلدری است. این پژوهش سعی دارد تا به چگونگی اثرگذاری این متغیرها در بروز اعتیاد به اینترنت در میان دانشآموزان دختر مقطع متوسطه دوم شهر یاسوج پاسخ دهد. روش پژوهش حاضر از نوع توصیفی-همبستگی و با استفاده از مدل معادلات ساختاری انجام شد. جامعه آماری شامل 357 دانشآموز دختر مقطع متوسطه دوم است که از طریق روش نمونهگیری در دسترس انتخاب شدند. برای جمعآوری دادهها از پرسشنامههای اعتیاد به اینترنت، سبکهای والدگری بامریند و قلدری ایلی-نویز استفاده شد. دادهها با استفاده از نرمافزارهای SPSS و PLS تحلیل شدند. نتایج نشان داد که بین سبکهای والدگری سهلگیرانه، قلدری و اعتیاد به اینترنت رابطه مثبت و معناداری وجود دارد.. اثر غیرمستقیم سبکهای والدگری بر اعتیاد به اینترنت از طریق قلدری 12/0میباشد که ضمن معنیداری قابل توجه است. این تحقیق نشان داد که سبکهای والدگری خاص، بهویژه سبکهای سهلگیرانه، میتوانند منجر به افزایش رفتارهای قلدرانه و در نهایت اعتیاد به اینترنت در نوجوانان شوند.
آدینهوند، فرزانه؛ قرهداغی، علی. (1400). نقش تشخیصی سبکهای والدگری در پیشبینی اعتیاد به اینترنت دانشآموزان. مجله پیشرفتهای نوین در علوم رفتاری، 6(54)، 87-98. http://ijndibs.com/article-1-570-fa.html
اکبری بلوطبنگان، افضل، ارشادیمنش، عبدپور. (1403). ارائه مدل حرمت خود و اعتیاد به اینترنت در دانشآموزان مدارس متوسطه بر اساس قلدری مجازی با نقش میانجیگر ناگویی هیجانی. مجله علوم روانشناختی، 23(135)، 539-556. http://psychologicalscience.ir/article-1-2177-fa.html
تولایی، فاطمه؛ سجادینژاد، مرضیهالسادات. (۱۴۰۴). پیشبینی قلدری سایبری براساس صفات تاریک شخصیت، خودافشایی آنلاین و دشواری در تنظیم هیجان: نقش میانجی عزتنفس در دانشآموزان. مجله روانشناسی، ۲۹(۱)، ۳۵-۴۷. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1404.29.1.5.3
چالمه، رضا (1392). کفایت روانسنجی مقیاس ایلینویز در دانشآموزان ایرانی: بررسی روایی، اعتبار و ساختار عاملی. فصلنام روشها و مدلهاي روانشناختی، 3(11)، 39-52. https://sid.ir/paper/227584/fa
حاجی علیانی، وحید؛ نوری، ربابه (1400). بررسی رفتارهای قلدرانه براساس سبکهای فرزندپروری و دلبستگی: یک مطالعه مروری، نشریه علمی رویش روان شناسی، 10(5)، 195-208. http://frooyesh.ir/article-1-2619-fa.html
خانجانی، مهدی؛ قنبری، فرشته؛ نعیمی، ابراهیم. (1398). بررسی ارتباط کارکرد خانواده، سبک دلبستگی و سبکهای تربیتی والدین با اعتیاد به اینترنت در نوجوانان. فرهنگ مشاوره و روان درمانی، 10(37)،121-142. https://doi.org/10.22054/qccpc.2019.26576.1655
خیلدار، ریحانه؛ فتحیآشتیانی، مینا. (1403). رابطه بین صمیمت خانواده بر عزتنفس نوجوانان: نقش میانجیگری اعتیاد به اینترنت. روانشناسی، 109(28)، 123-131. http://www.iranapsy.ir/Article/45109
شیرکوند، نسیبه؛ میرهاشمی، مالک (1399). پیشبینی قلدری براساس سبک فرزندپروری ادراک شده با میانجیگری خودپنداره در دانشآموزان. پژوهش اجتماعی، 12(49)، 37-63. https://www.magiran.com/p2260722
فاتحی، نازنین؛ کچویی، محسن؛ جوهریفرد، فاطمه. (1403). مکانیسم روانشناختی زیربنای اعتیاد به اینترنت و دلزدگی زناشویی: نقش میانجیگر پرخاشگری ارتباطی پنهان و کیفیت رابطه زوجی، مجله روانشناسی، 3(28)، 333-343. http://www.iranapsy.ir/Article/45324/FullText
فریددانش، مرجان، و رضایی، علیمحمد. (1404). پیشایندها و پیامدهای روانشناختی اعتیاد به اینترنت. مجله روانشناسی، 113(1)، 24-34. https://dorl.net/dor/20.1001.1.18808436.1404.29.1.4.2
گنجی، بینظیر؛ توکلی، سمیرا؛ بنیاسدی شهربابک، فائزه؛ اسدی، سکینه. (1395). بررسی رابطه بین اعتیاد به اینترنت و اشتیاق تحصیلی دانشجویان. دوماهنامه علمی-پژوهشی راهبردهای آموزش در علوم پزشکی, 9(2)، 150-155. http://edcbmj.ir/article-1-1014-fa.html
لطفی، صادق؛ فیروزی، محمدرضا؛ تقوایی نیا، علی. (۱۴۰۳). نقش میانجی ارضای نیازهای روانشناختی پایه در رابطه بین کیفیت روابط مادر-فرزند و اعتیاد به تلفن همراه در دانشجویان. ارمغان دانش، 29(4)، 567-582. http://armaghanj.yums.ac.ir/article-1-3493-fa.html
مظاهری تهرانی، محمدعلی، شیری، اسماعیل، و ولی پور، مصطفی. (1394). بررسی ماهیت و شیوع قلدری در مدارس راهنمایی روستاهای شهرستان زنجان. روان شناسی تربیتی (روانشناسی و علوم تربیتی)، 11(36)، 17-38.
ملک نیا، آرزو سادات؛ هاشمیان، کیانوش؛ ابوالمعالی، خدیجه(1399). تبیین روابط ساختاری بین کیفیت روابط والد-فرزند و جو عاطفی مدرسه با قلدری در مدرسه: ارزیابی نقش میانجیگر خودپنداره. نشریه پژوهش در نظامهای آموزشی، 14(50)، 55-78. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.23831324.1399.14.50.4.5.
Aleebrahim, F., Daneshvar, S., & Tarrahi, M. J. (2022). The prevalence of internet addiction and its relationship with mental health among high school students in Bushehr, Iran (2018). International Journal of Preventive Medicine, 13. https://doi.org/10.4103/ijpvm.IJPVM_480_19.
Aloia, L. S., & Warren, R. (2019). Quality parent–child relationships: The role of parenting style and online relational maintenance behaviors. Communication Reports, 32(2), 43-56. https://doi.org/10.1080/08934215.2019.1582682
Alzayyat, A., Al-Gamal, E., & Ahmad, M. M. (2015). Psychosocial correlates of Internet addiction among Jordanian university students. Journal of psychosocial nursing and mental health services, 53(4), 43-51. https://doi.org/10.3928/02793695-20150309-02
Bassett, J. F., Snyder, T. L., Rogers, D. T., & Collins, C. L. (2013). Permissive, authoritarian, and authoritative instructors: applying the concept of parenting styles to the college classroom. Individual Differences Research, 11(1). https://doi.org/10.65030/idr.11001
Baumeister, R. F., & Vohs, K. D. (2004). Handbook of self-regulation (pp. 27-35). New York: Guilford Press.
Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. The journal of early adolescence, 11(1), 56-95. https://psycnet.apa.org/doi/10.1177/0272431691111004
Berezovskaya, I. P., Shipunova, O. D., & Kedich, S. I. (2019, October). Internet addiction and youth coping strategies. In Proceedings of the XI international scientific conference communicative strategies of the information society (pp. 1-6). https://doi.org/10.1145/3373722.3373790.
Brand, M., Laier, C., & Young, K. S. (2014). Internet addiction: coping styles, expectancies, and treatment implications. Frontiers in psychology, 5, 1256. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2014.01256
Buri, J. R. (1991). Parental authority questionnaire. Journal of personality assessment, 57(1), 110-119. https://doi.org/10.1080/17405629.2015.1047338
Cerniglia, L., Zoratto, F., Cimino, S., Laviola, G., Ammaniti, M., & Adriani, W. (2017). Internet Addiction in adolescence: Neurobiological, psychosocial and clinical issues. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 76, 174-184. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2016.12.024
Charalampous, K., Demetriou, C., Tricha, L., Ioannou, M., Georgiou, S., Nikiforou, M., & Stavrinides, P. (2018). The effect of parental style on bullying and cyber bullying behaviors and the mediating role of peer attachment relationships: A longitudinal study. Journal of adolescence, 64, 109-123. https://doi.org/10.1016/j.adolescence.2018.02.003
Chen, Q., Lo, C. K., Zhu, Y., Cheung, A., Chan, K. L., & Ip, P. (2018). Family poly-victimization and cyberbullying among adolescents in a Chinese school sample. Child abuse & neglect, 77, 180-187. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2018.01.015
Duncan, R. D. (1999). Maltreatment by parents and peers: The relationship between child abuse, bully victimization, and psychological distress. Child maltreatment, 4(1), 45-55. https://psycnet.apa.org/doi/10.1177/1077559599004001005
Espelage, D. L., & Holt, M. K. (2013). Bullying and victimization during early adolescence: Peer influences and psychosocial correlates. In Bullying behavior (pp. 123-142). Routledge https://doi.org/10.1300/J135v02n02_08.
Fousiani, K., Dimitropoulou, P., Michaelides, M. P., & Van Petegem, S. (2016). Perceived parenting and adolescent cyber-bullying: Examining the intervening role of autonomy and relatedness need satisfaction, empathic concern and recognition of humanness. Journal of child and family studies, 25(7), 2120-2129. https://doi.org/10.1007/s10826-016-0401-1
Garcia, O. F., Serra, E., Zacares, J. J., Calafat, A., & Garcia, F. (2020). Alcohol use and abuse and motivations for drinking and non-drinking among Spanish adolescents: do we know enough when we know parenting style? Psychology & health, 35(6), 645-664. https://doi.org/10.1080/08870446.2019.1675660
Georgiou, S. N., Ioannou, M., & Stavrinides, P. (2017). Parenting styles and bullying at school: The mediating role of locus of control. International Journal of School & Educational Psychology, 5(4), 226-242. https://doi.org/10.1080/21683603.2016.1225237
Gómez-Ortiz, O., Romera, E. M., & Ortega-Ruiz, R. (2016). Parenting styles and bullying. The mediating role of parental psychological aggression and physical punishment. Child abuse & neglect, 51, 132-143. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2015.10.025
Hirschi, T. (1969). Causes of Delinquency Univerisity of California Press. Berkeley, CA.
Hong, J. S., Espelage, D. L., Grogan-Kaylor, A., & Allen-Meares, P. (2012). Identifying potential mediators and moderators of the association between child maltreatment and bullying perpetration and victimization in school. Educational Psychology Review, 24(2), 167-186. https://psycnet.apa.org/doi/10.1007/s10648-011-9185-4
Hsieh, Y. P., Shen, A. C. T., Wei, H. S., Feng, J. Y., Huang, S. C. Y., & Hwa, H. L. (2016). Associations between child maltreatment, PTSD, and internet addiction among Taiwanese students. Computers in Human Behavior, 56, 209-214. https://doi.org/10.1016/j.chb.2015.11.048
Huang, S., & Wan, Z. (2025). Parenting styles and school bullying among Chinese adolescents: the mediating effects of social support and cognitive reappraisal. BMC psychology, 13(1), 409. https://doi.org/10.1186/s40359-025-02726-9
Jeong, K. H., Lee, S. H., Park, A. R., & Song, D. H. (2025). Effects of parenting attitudes on the suicide risk of adolescents in South Korea and the moderating effect of out-of-school youth status. Cambridge Prisms: Global Mental Health, 12, e48. https://doi.org/10.1027/0227-5910/a001000
Jia, J., Li, D., Li, X., Zhou, Y., Wang, Y., Sun, W., & Zhao, L. (2018). Peer victimization and adolescent Internet addiction: The mediating role of psychological security and the moderating role of teacher-student relationships. Computers in Human Behavior, 85, 116-124. https://doi.org/10.1016/j.chb.2018.03.042
Kim, B. N., Park, S., & Park, M. H. (2017). The relationship of sexual abuse with self-esteem, depression, and problematic internet use in Korean adolescents. Psychiatry investigation, 14(3), 372. https://doi.org/10.4306/pi.2017.14.3.372
Kim, J. H., Song, H. Y., & Jung, G. H. (2024). Relationship between positive parenting and cyberbullying perpetration among adolescents: role of self-esteem and smartphone addiction. Frontiers in Psychology, 14, 1252424. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1252424
Kong, F., Qin, J., Huang, B., Zhang, H., & Lei, L. (2020). The effect of social anxiety on mobile phone dependence among Chinese adolescents: A moderated mediation model. Children and Youth Services Review, 108, 104517. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2019.104517
Lannoy, S., Chatard, A., Selimbegovic, L., Tello, N., Van der Linden, M., Heeren, A., & Billieux, J. (2020). Too good to be cautious: High implicit self-esteem predicts self-reported dangerous mobile phone use. Computers in Human Behavior, 103, 208-213. https://doi.org/10.1016/j.chb.2019.09.018
Lazarus, R. S., & Folkman, S. (1984). Stress, appraisal, and coping. Springer publishing company.
Leite, Â., Ramires, A., Amorim, S., Vidal, D. G., & Dinis, M. A. P. (2020). Psychopathological Symptoms and Loneliness in Adult Internet Users: A Contemporary Public Health Concern. International journal of environmental research and public health, 17(3), 856. https://doi.org/10.3390
Lereya, S. T., Samara, M., & Wolke, D. (2013). Parenting behavior and the risk of becoming a victim and a bully/victim: A meta-analysis study. Child abuse & neglect, 37(12), 1091-1108. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2013.03.001
Lin, C. H., & Wiley, A. R. (2017). The relationship of relative child care and parenting behaviors in fragile families. Children and Youth Services Review, 82, 130-138. https://doi.org/10.1016/j.childyouth.2017.09.022
Liu, Y., Peng, J., Ding, J., Wang, J., Jin, C., Xu, L., ... & Liu, P. (2025). Anxiety mediated the relationship between bullying victimization and internet addiction in adolescents, and family support moderated the relationship. BMC pediatrics, 25(1), 8. https://doi.org/10.1186/s12887-024-05348-z
Lo, C. K., Ho, F. K., Emery, C., Chan, K. L., Wong, R. S., Tung, K. T., & Ip, P. (2021). Association of harsh parenting and maltreatment with internet addiction, and the mediating role of bullying and social support. Child Abuse & Neglect, 113, 104928. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2021.104928
Mak, K. K., Young, K. S., Watanabe, H., Ramos, M. S., & Nam, J. K. (2020). Cross-cultural Measurement Invariance of the Internet Addiction Test-Revised (IAT-R) Among Japanese and Filipino University Students. Cyberpsychology, Behavior, and Social Networking, 23(7), 479-486. https://doi.org/10.1089/cyber.2019.0360
Modara, F., Rezaee-Nour, J., Sayehmiri, N., Maleki, F., Aghakhani, N., Sayehmiri, K., & Rezaei-Tavirani, M. (2017). Prevalence of internet addiction in Iran: A systematic review and meta-analysis. Addiction & health, 9(4), 243. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6294487
Ng, K. C., Wu, L. H., Lam, H. Y., Lam, L. K., Nip, P. Y., Ng, C. M., ... & Leung, S. F. (2020). The relationships between mobile phone use and depressive symptoms, bodily pain, and daytime sleepiness in Hong Kong secondary school students. Addictive behaviors, 101, 105975. https://psycnet.apa.org/doi/10.1016/j.addbeh.2019.04.033
Olweus, D. (2012). Cyberbullying: An overrated phenomenon? European journal of developmental psychology, 9(5), 520-538. https://doi.org/10.1080/17405629.2012.682358
Park, S., Lee, Y., & Jun, J. Y. (2017). Differences in the relationship between traumatic experiences, self-esteem, negative cognition, and internet addiction symptoms among North Korean adolescent defectors and South Korean adolescents: A preliminary study. Psychiatry Research, 257, 381-385. https://doi.org/10.1016/j.psychres.2017.07.078
Samadieh, H., Khamesan, A., & Mohammadzadeh, M. (2024). Bullying scales in educational contexts: A systematic review of two decades of research in Iran. Rooyesh-e-Ravanshenasi Journal (RRJ), 13(2), 47-58. http://frooyesh.ir/article-1-5016-en.html
Siavashnasab, K., Firouzi, M., & Zadehbagheri, G. (2023). Specific and common effects of parenting styles and bullying on internet addiction. International Journal of High-Risk Behaviors and Addiction, 12(3). https://doi.org/10.5812/ijhrba-135000
Su, P. Y., Wang, G. F., Xie, G. D., Chen, L. R., Chen, S. S., & He, Y. (2022). Life course prevalence of bullying among university students in mainland China: A multi-university study. Journal of interpersonal violence, 37(7-8), NP5830-NP5840. https://doi.org/10.1177/0886260520963709
UNESCO (2019). Behind the Numbers: Ending School Violence and Bullying. UNESCO. https://doi.org/10.54675/TRVR4270
Vessey, J. A., Difazio, R. L., Neil, L. K., & Dorste, A. (2022). Is there a relationship between youth bullying and internet addiction? An integrative review. International Journal of Mental Health and Addiction, 1-25. . https://doi.org/10.1007/s11469-021-00731-8
Wang, M., & Liu, L. (2014). Parental harsh discipline in mainland China: Prevalence, frequency, and coexistence. Child abuse & neglect, 38(6), 1128-1137. https://doi.org/10.1016/j.chiabu.2014.02.016
Wang, M., & Qi, W. (2017). Harsh parenting and problematic Internet use in Chinese adolescents: Child emotional dysregulation as mediator and child forgiveness as moderator. Computers in Human Behavior, 77, 211-219. https://doi.org/10.1016/j.chb.2017.09.005
Widyanto, L., & McMurran, M. (2004). The psychometric properties of the internet addiction test. Cyberpsychology & behavior, 7(4), 443-450. https://doi.org/10.1089/cpb.2004.7.443
Yaffe, Y., & Seroussi, D. E. (2019). Problematic Internet use in Israeli-Arab adolescent males: Do parenting styles matter? Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace, 13(4). https://doi.org/10.5817/CP2019-4-5
Yoon, M. S., Jeong, K. H., Song, D., & Cho, H. J. (2025). Do parenting styles influence self-harm behaviors in adolescents? Acta Psychologica, 259. https://doi.org/10.1016/j.actpsy.2025.105337
Young, K. S. (1996). Psychology of computer use: XL. Addictive use of the Internet: a case that breaks the stereotype. Psychological reports, 79(3), 899-902. https://doi.org/10.2466/pr0.1996.79.3.899
Yu, J. J., Kim, H., & Hay, I. (2013). Understanding adolescents’ problematic Internet use from a social/cognitive and addiction research framework. Computers in Human Behavior, 29(6), 2682-2689. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.06.045
Zhang, G., Yang, X., Tu, X., Ding, N., & Lau, J. T. (2020). Prospective relationships between mobile phone dependence and mental health status among Chinese undergraduate students with college adjustment as a mediator. Journal of Affective Disorders, 260, 498-505. https://doi.org/10.1016/j.chb.2013.06.045