آسیبشناسی سرمایه اجتماعی معلمان در نظام آموزش و پرورش
الموضوعات : Research on Iranian social issues
لیلا جعفری
1
,
حسن غنیمتی
2
,
لیلا نصرالهی وسطی
3
1 - دانشجوی دکتری رشته جامعهشناسی گرایش اقتصاد و توسعه، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
2 - استادیار گروه علوم اجتماعی- جامعهشناسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، واحد تهران غرب، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
3 - استادیار گروه علوم اجتماعی- جامعهشناسی، دانشکده ادبیات، علوم انسانی و اجتماعی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران
الکلمات المفتاحية: آموزش و پرورش, سرمایه اجتماعی, معلمان, مدرسه و شهر تهران.,
ملخص المقالة :
پژوهش حاضر با هدف فهم بازتولید سرمایه اجتماعی در میان معلمان آموزش و پرورش صورت گرفته است. روش این پژوهش، کیفی و از نوع نظریۀ زمینهای بوده است. جامعه مورد مطالعه این پژوهش، 35 نفر از معلمان شهر تهران بوده که به صورت هدفمند و نظری و با رعایت ملاک اشباع نظری انتخاب شدند. همچنین روش گردآوری دادهها در پژوهش حاضر از نوع مصاحبه عمیق بوده، برای تجزیه و تحلیل دادهها از نرمافزار MAXQDA استفاده شده است. بر این اساس در پژوهش حاضر، 37 مقوله فرعی و 10 مقوله اصلی از متن مصاحبهها استخراج شد. یافتههای پژوهش نشان داد که شرایط علّی (مشارکت و اعتماد و اقدامات مسئولان) موجب بروز بازتولید سرمایه اجتماعی معلمان شده است و راهبردهایی چون مدیریت دانش و بهبود خدمات رفاهی تحت تأثیر شرایط زمینهای (مشکلات و مسائل شغلی و تعارضات درونی) و شرایط مداخلهگر (حمایت ساختار و حمایت اجتماعی) است. پیامدهای حاصل از راهبردهای یادشده نیز عبارت بودهاند از: افزایش و ارتقای سرمایه اجتماعی و بهبود کیفیت تدریس. در نهایت نتایج پژوهش حاضر نشان داد که ایجاد بستر نقدپذیری، برقراری عدالت سازمانی و رفع احساس تبعیض یا نابرابری، موجب از بین رفتن دلسردی و تقویت همدلی میان معلمان میشود. این رویکرد نهتنها روحیه کار جمعی را تقویت میکند، بلکه از فرسایش تدریجی سرمایه اجتماعی مدرسه نیز جلوگیری به عمل میآورد.
ابراهیمی، میثم (۱۴۰۳) «بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی و تعهد حرفهای معلمان شاغل آموزش و پرورش بندپی غربی»، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بینالمللی مطالعات کاربردی در فرایندهای تعلیم وتربیت، بندرعباس، ایران، صص ۲۵-۳۵.
https://civilica.com/doc/2247455.
/ یونسی امامقیسی، ملیحه و نقی بابامیر ساطحی و صدیقه فرخ مهر و نرجس کیهانی و مرضیه معینی امامقیسی (۱۴۰۲) «بررسی سرمایههای اجتماعی و نقش آن در ایجاد توانمندسازی معلمان«، مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، شماره ۴۸، صص ۲۴۱-۲۵۱.
https://civilica.com/doc/1721951.
/ افرازی، سید عبدالمجید و سعادت آهسته (۱۴۰۱) «بررسی رابطه بین سرمایه اجتماعی با اشتیاق شغلی معلمان منطقه چاروسا»، مجموعه مقالات اولین کنفرانس بینالمللی پژوهشهای کاربردی در علوم انسانی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری، تهران.
https://civilica.com/doc/1590708.
/ بهرامی کنکبود، چنگیز و فاطمه میرزایی و بهرام بداق (۱۴۰۴) «نقش آموزشوپرورش در توسعۀ سرمایۀ اجتماعی (مطالعه موردی: نظامهای آموزشی موفق»، اولین همایش بینالمللی هوش مصنوعی در آموزش و پرورش، روانشناسی، علوم تربیتی و مطالعات دینی، فرهنگی، اجتماعی و مدیریتی در هزاره سوم، بوشهر، صص 110-۱۲۳.
https://civilica.com/doc/2464746.
/ پودینه، سمانه و حکیمه مهدوی پارسا و علی مهدوی پارسا (۱۴۰۴) «طراحی و اعتبارسنجی الگوی آموزش وفاقمحور در کلاس درس: نقش حرفهای معلم در تقویت سرمایه اجتماعی دانشآموزان در مدارس ایران»، راهبردهای آموزش، سال هفدهم، شماره ۳، صص ۲۵۹-۲۸۰.
https://civilica.com/doc/2222741/.
دالوند، الناز و سپیده اکبر سردهلقی و مرتضی شجاعسلامی (۱۴۰۳) «نقش آموزش و پرورش در تقویت سرمایه اجتماعی و انسجام ملی»، اولین کنفرانس بینالمللی مطالعات کاربردی در فرایندهای تعلیم و تربیت، بندرعباس، صص ۴۵-۵۲.
https://civilica.com/doc/2298601/.
درسلر، دیوید و ویلیام ویلیس (1388) جامعهشناسی، ترجمه مهرداد هوشمند و غلامرضا رشیدی، تهران، اطلاعات.
صافی، احمد (1375) سازمان و قوانین آموزشوپرورش ایران، تهران، سمت.
غلامی، سعید (1403) بررسی جامعهشناختی رابطه سرمایه اجتماعی با رضایت شغلی معلمان (مطالعه موردی: معلمان شهرستان فامنین)، رساله دکتری رشته علوم اجتماعی، استاد راهنما محسن نیازی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه کاشان.
فرحبخش، سعید و ایرج نیکپی و زهرا بهرامی (1394) «سرمایه اجتماعی در آموزش و پرورش»، دومین همایش علمی پژوهشی علوم تربیتی و روانشناسی آسیب های اجتماعی و فرهنگی ایران، تهران، صص 1-9.
https://civilica.com/doc/419221/.
قادری، سیدصادق و مصطفی عبدی و مصطفی سلطانپناهی و علی میرزایی (۱۴۰۳) «بررسی تأثیر سرمایه اجتماعی بر ظرفیت سازمانی معلمان دوره ابتدایی شهرستان سقز»، مجموعه مقالات چهارمین همایش بینالمللی علوم تربیتی، مشاوره، روان¬شناسی و علوم اجتماعی، همدان، صص ۱۵۲-۱۶۵.
https://civilica.com/doc/2097811.
کلمن، جیمز سموئل (1390) بنیادهای نظریه اجتماعی، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نشرنی.
گودینی، مریم و دیگران (۱۴۰۲) «بررسی رابطه مدیریت دانش و سرمایه اجتماعی در آموزش وپرورش از دیدگاه معلمان دوره متوسطه نظری استان کرمانشاه»، مجموعه مقالات دوازدهمین کنفرانس بینالمللی دستاوردهای نوین پژوهشی در علوم تربیتی، روان¬شناسی و علوم اجتماعی، صص ۴۸۲-۴۹۵.
https://civilica.com/doc/1708114/.
محیطی، سمیه (۱۴۰۲) «طراحی مدل سازمانی برای توسعه سرمایه اجتماعی در آموزش و پرورش»، اولین کنفرانس بینالمللی حقوق، مدیریت، علوم تربیتی، روانشناسی و مدیریت برنامهریزی آموزشی، تهران.
https://civilica.com/l/102302/.
موزلیس، نیکوس (1394) بیراهه¬های نظریه جامعه¬شناختی، ترجمه حمید پورنگ، تهران، ترجمان. محمدی، جمال و فردین محمدی و زهراالسادات سلیمانزاده (1391) «تبیین جامعه شناختی رابطة سرمایة اجتماعی/ فرهنگی و اثربخشی آموزشی معلمان (مطالعة موردی: دبیران دبیرستانهای شهر سنندج)»، مطالعات جامعهشناختی، دوره 19، شماره 1، صص 187-221.
10.22059/jsr.2012.56177.
میرزانیا، جلیل (1389) بررسی علل و میزان رغبت دبیران مقطع متوسطه شهری ناحیه یک سنندج برای پذیرش سمتهای مدیریتی، پایاننامه کارشناسی ارشد، استاد راهنما نعمتالله عزیزی، گروه علوم تربیتی، دانشگاه کردستان.
موسوی، فرانک و حسنپاشا شریفی (1387) «ارائه مدل مناسب برای بهبود وضعیت موجود نظام راهنمایی معلمان مدارس ابتدایی»، فصلنامه نوآوری های مدیریت آموزشی، دوره 4، شماره 1، 165-226.
https://civilica.com/doc/1488862.
نواح، عبدالرضا و علی بوداقی و ناهید سعدی (1401) «مطالعۀ جامعهشناختی تأثیر سرمایۀ اجتماعی و کیفیت خدمات آموزشی بر احساس نابرابری اجتماعی مطالعۀ موردی: دانشآموزان دورۀ متوسطۀ دوم شهرستان ایذه»، جامعهشناسی کاربردی، دوره33، شماره 2، صص 1-22.
10.22108/jas.2021.126517.2034.
نصراصفهانی، علی و محمداسماعیل انصاری و علی شائمی برزکی و حسین آقاحسینی (1390) «بررسی سرمایه اجتماعی سازمانی در سازمانهای خدماتی استان اصفهان (با رویکرد آموزههای مدیریت در آثار سعدی)»، جامعه¬شناسی کاربردی، سال بیست¬ودوم، شماره 1، صص 107-134.
https://jas.ui.ac.ir/article_18218.html.
Barrenechea, I., & Gomez Caride, E. (2025) Social capital in service-learning: Bridging gaps or reinforcing bonds in Latin American elite schools. International Journal of Educational Development, 114, 103235.
Berhanu, K. Z. (2024) Primary school principals’ strategies to develop the social capital of students of East Gojjam province, Ethiopia. Social Sciences & Humanities Open, 10, 100946.
https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2024.100946.
Berkman , F. L (2000) From Social Integration to Health: Durkheim in the new millennium. social Science & Medicine, 51, 843-857.
Dulfer, N., McKernan, A., & Kriewaldt, J. (2023) Undermining teachers’ social capital: A question of trust, professionalism, and empowerment. British Journal of Sociology of Education, 44(3), 418–434.
https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2023.103235.
Fukuyama, F. (1995) Trust. The social virtues and creation of prosperity. New York: Free press.
Keung, C., & Cheung, A. (2023) A family-school-community partnership supporting play-based learning: A social capital perspective. Teaching and Teacher Education, 135, 104314.
https://doi.org/10.1016/j.tate.2023.104314.
Putnam, R. D. (1993) Making democracy work: Civic traditions in modern Italy. Princeton University Press.