اصل استقلال قضائی در در هیأت داوری بورس اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران
الموضوعات : حقوق مدنیعلی جمالزاده 1 , مهدی حقیقت جو 2
1 - دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، گروه حقوق،دانشکده حقوق،موسسه آموزش عالی علم و فرهنگ، تهران، ایران.
2 - استادیار حقوق خصوصی، گروه حقوق، دانشکده علوم نسانی، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران.
الکلمات المفتاحية: هیأت داوری بورس اوراق بهادار, استقلال قضایی, دادرسی عادلانه, قانون بازار اوراق بهادار, مراجع شبهقضایی, حل و فصل اختلافات, نظارت انتظامی قضات,
ملخص المقالة :
رعایت اصل استقلال یکی از مصادیق رسیدگی عادلانه در هرگونه دادرسی می باشد. در پژوهش حاضر استقلال در هیات داوری بورس اوراق بهادار ایران مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. بموجب مواد ۳۶ و ۳۷ قانون بازار اوراق بهادار این هیات بعنوان مصداقی از رسیدگی داوری تلقی شده است، که اختلافات مالی اشخاص مصرح در مادۀ 36 ق.ب.ا.ب را حل و فصل نماید. نحوۀ نصب اعضا این هیات و نوع رسیدگی در آن بگونه ای است که اعم است یک عضو منتخباز میان قضات با تجربۀ دادگستری که رئیس قوه وی را نصب می نماید، سایر اعضا از میان متخصصین اقتصادی و مالی به پیشنهاد سازمان بورس و تأیید شورای عالی بورس نصب میشوند. بموجب وابستگی شورا به قوۀ مجریه که استقلال کامل هیات در ابهام قرار گرفته است؛ خصوصا تامین بودجۀ هیات از طریق سازمان بورس (تبصره ۴ ماده ۳۷) و استقرار دبیرخانه در محل سازمان شبهاتی را در استقلال این مرجع بوجود اورده است. در مقابل عدم وجود نظارت جامع و قانون صریح برای تضمین اصل استقلال اعضا و هیات هم سبب شده است که نتوان معیار های استقلال قضائی را در این نهاد مشاهده نمود. با این حال بموجب تصریح قانونگذار در مادۀ 37 ق.ب.ا.ب به نصب یکی از قضات با تجربۀ دادگستری بعنوان رئیس این هیات می تواند پایۀ این استدلال باشد که هنگامیکه رئیس این هیات قاضی تلقی شده بنابراین می توان از ضمانت اجرا های وضع شده و با استفاده از قانون نظارت بر عملکرد قضات تا حدودی خلا های قانون ب.ا.ب و آیین رسیدگی در هیات داوری را بر طرف نمود. لازم به ذکر است که در هر صورت تلقی داوری بر این مرجع خود موجب کاهش میزان استقلال هیات می شود با این حال در این پژوهش سعی بر ان بوده است که در کنار بررسی ماهیت این مرجع و بررسی میزان برخورداری از استقلال آن در قالب پیشنهاد های ارائ شده ابهامات و خلا های قانونی بر طرف شود. پیشنهادات مطرحشده بدین شرح است: «تأمین بودجه مستقل زیر نظر قوۀ قضائیه، اصلاح عنوان مرجع و شیوۀ نصب قاضی مرجع و پیروی از نحوۀ استخدام قضات دادگستری، انتقال دبیرخانه به دفتر دادگاه و تدوین آییننامه نظارتی جامع و مانع است
1. Abdipour Fard, E., Parsapour, M. B., & Rajabzadeh, A. (2010). The legal nature and jurisdictions of the Securities Market Arbitration Board, (17), 409-436. [In Persian]
2. Bathaei, F., Bahmaei, M. A., Joneidi, L., & Shams, A. (2018). A comparative study of the independence and impartiality of the party-appointed arbitrator. Journal of Private and Criminal Law Research, (36), 29-50. [In Persian]
3. Eftekhar Jahromi, G. (1999). Developments in the institution of arbitration in Iranian statutory laws and its achievements in the field of international arbitration. Legal Research Quarterly of Shahid Beheshti University, (27-28), 13-44. [In Persian]
4. Gholizadeh, M., Soltani, A., & Ghaboli Dar Afshan, M. H. (2023). Judicial independence in the Iranian legal system; A reflection on historical developments from the constitutional era to the constitution (with emphasis on the recruitment and selection stage). Scientific Quarterly of New Administrative Law Research, 5(15), 65-90. [In Persian]
5. Katouzian, N. (1994). The effect of res judicata in civil lawsuits. Tehran: Center of Bar Association Publications. [In Persian]
6. Mafi, H. (2015). An exposition on the International Commercial Arbitration Law of Iran (2nd ed.). Tehran: University of Judicial Sciences Publications. [In Persian]
7. Mafi, H., Ghavami, B., & Mohammadi, S. (2020). Independence and impartiality of the party-appointed arbitrator in international arbitrations with an emphasis on judicial rulings. Legal Research Quarterly, (97), 39-65. [In Persian]
8. Mohaghegh Damad, M. (2017). Principles of jurisprudence (Civil section) (52nd ed.). Tehran: Islamic Sciences Publishing Center. [In Persian]
9. Mozaffar, M. R. (2018). Logic (A. Shirvani, Trans.) (Vol. 1). Tehran: Dar al-Ilm Publications. [In Persian]
10. Noorani Moghadam, Y., & Eyvazi, A. (2016). Types of lawsuits and proceedings in the capital markets of Iran and America. Legal Studies, 7(1), 347-365. [In Persian]
11. Parvin, F. (2003). Objectives and duties of the judiciary in the constitution. Andisheh Hozeh, (43-44). [In Persian]
12. Seifi, S. J. (1998). Iran's international commercial arbitration law aligned with the UNCITRAL Model Law (P. Mohammadi Dinani, Trans.). Journal of International Arbitration, 5-35. [In Persian]
13. Setayeshpour, M., & Asian, F. Z. (2022). Judicial independence in the legal system of the Islamic Republic of Iran in light of the teachings of the holy religion of Islam. Legal Civilization Quarterly, 5(12), 383-396. [In Persian]
14. Shams, A. (2016). Advanced course in civil procedure (Vol. 1). Tehran: Darak Publications. [In Persian]
15. Shams, A. (2016). Advanced course in civil procedure (Vol. 3). Tehran: Darak Publications. [In Persian]
16. Shams, A., & Bathaei, F. (2015). Legal Research Quarterly, (94), 1-29. [In Persian]
17. Shamsollahi, M. (2020). Legal nature and scope of jurisdiction of the Stock Exchange Arbitration Board. Business Reviews Quarterly, (105), 103-116. [In Persian]
18. Shiravi, A. H. (2012). International commercial arbitration. Tehran: Samt Publications. [In Persian]
19. Tangestani, M. G. (2018). Independence and responsibility of the judiciary. Tehran:Mizan Publications. [In Persian]
20. Vahed, S., & Maboodi Nishaburi, R. (2015). Independence and impartiality of the arbitrator; Synonyms or distinct? (A comparative study in international commercial arbitration). Journal of Comparative Law Studies, 6(1), 393-412. [In Persian]
21. Yermeli, S. (2010). Arbitration of disputes in the securities market. Legal Research Journal, (17), 397-408. [In Persian]
22. Yousefzadeh, M. (2015). Civil procedure. Tehran: Sherkat-e Sahami-ye Enteshar. [In Persian]